Հովսեփ Դավթյան

1.Ներկայացնել հիդրային արտաքին կառուցվացքը և տարածվածութունը

Ներբան ոտնաթաթ – գտնվում է մարմնի ստորին մասում և ծառայում է ջրային բույսերին կամ այլ առարկաներին կպչելու համար։

Մարմնի ցողունային մաս – գլանաձև հատված, որի ներսում գտնվում է աղիքային խոռոչը։

Բերանային բացվածք – գտնվում է մարմնի վերին մասում։

Շոշափուկներ – շրջապատում են բերանը։ Դրանք ունեն խայթող բջիջներ նեմատոցիստներ, որոնց միջոցով հիդրան որսում է մանր ջրային կենդանիներին և պաշտպանում իրեն։

Մարմնի պատ – կազմված է երկու շերտից

• արտաքին էկտոդերմա
• ներքին էնտոդերմա
  Միջևում գտնվում է ոչ բջջային շերտ մեզոգլեա։

2.ինչպես են բազմանու հիդրաները

1) Անսեռ բազմանում

Սա ամենատարածված ձևն է։

• Հիդրայի մարմնի վրա առաջանում է փոքր բողբոջ։
• Այն աստիճանաբար մեծանում է, զարգացնում շոշափուկներ և բերան։
• Հասունանալուց հետո անջատվում է մայր օրգանիզմից և սկսում է ինքնուրույն ապրել։

Այս եղանակը տեղի է ունենում բարենպաստ պայմաններում (տաք ջուր, բավարար սնունդ)։

2) Սեռական բազմանում

Անբարենպաստ պայմաններում ցուրտ, սննդի պակաս հիդրաները բազմանում են սեռական ճանապարհով։

• Նրանց մարմնի վրա ձևավորվում են արական և իգական սեռական բջիջներ։
• Բեղմնավորումից հետո առաջանում է ձու։
• Ձվից զարգանում է նոր հիդրա։

Այս եղանակը օգնում է հիդրաներին պահպանվել դժվար պայմաններում։

3.Ներկայացնել նշտարիկի արտաքին և ներքին կառուցվացքը

Արտաքին կառուցվածք

• Մարմնի ձևը – ձգված, երկկողմանի համաչափ, նիզակի նման։
• Գլխային հատված – հստակ գլուխ գրեթե չկա։
• Պոչային հատված – ավարտվում է սրածայր պոչով։
• Լողաթևանման ծալքեր – մեջքային, պոչային և փորային ծալքեր։
• Բերան – գտնվում է մարմնի առաջային մասում, շրջապատված է շոշափուկներով։
• Խռիկային ճեղքեր – գտնվում են կոկորդային շրջանում և մասնակցում են շնչառությանը։

---

Ներքին կառուցվածք

• Ունի քորդա նոտոխորդ, որը ձգվում է ամբողջ մարմնի երկայնքով։
• Մկանները դասավորված են հատվածաբար միոտոմներ։

2) Նյարդային համակարգ

• Քորդայի վերևում գտնվում է նյարդային խողովակը։
• Ունի պարզ կառուցվածք, առանց զարգացած գլխուղեղի։

3) Մարսողական համակարգ

• Սկսվում է բերանից։
• Ունի կոկորդ խռիկային բազմաթիվ ճեղքերով։
• Սնունդը անցնում է աղիք, որն ավարտվում է հետանցքով։

4) Շնչառական համակարգ

• Շնչառությունը կատարվում է խռիկային ճեղքերի միջոցով։

5) Արյան շրջանառություն

• Փակ տիպի արյան շրջանառություն։
• Սիրտ չունի, արյունը շարժվում է անոթների կծկումների շնորհիվ։

6) Սեռական համակարգ

• Առանձին սեռեր են։
• Բազմանում է սեռական ճանապարհով։

4.Ներկայացնել տափակ որդերից սպիտակ պլանարայի արտաքին և ներքին կառուցվածքը

Արտաքին կառուցվածք

• Մարմնի ձևը – տափակ, երկկողմանի համաչափ տերևանման։
• Չափերը – սովորաբար 1–3 սմ։
• Գույնը – սպիտակ կամ կաթնագույն։
• Գլխային հատված – ունի երկու փոքր աչքանման բծեր լույսի ընկալման համար։
• Կողային թևիկներ – գլխամասում կան թեթևակի լայնացումներ։
• Բերան – գտնվում է մարմնի փորային ստորին կողմում միջնամասում։

---

Ներքին կառուցվածք

• Մարմինը պատված է թարթիչավոր էպիթելով։
• Ունի շրջանաձև, երկայնական և թեք մկաններ։
• Շարժվում է թարթիչների և մկանների օգնությամբ։

2) Մարսողական համակարգ

• Ունի բերան և մկանային կլան (կոկորդ)։
• Աղիքը ճյուղավորված է և ավարտվում է փակուղի հետանցք չկա։
• Չմարսված մնացորդները դուրս են գալիս բերանի միջոցով։

3) Նյարդային համակարգ

• Սանդուղքաձև կառուցվածք։
• Ունի զույգ նյարդային հանգույցներ գանգլիաներ գլխամասում։

4) Արտազատական համակարգ

• Կազմված է պրոտոնեֆրիդիաներից բոցավառ բջիջներ։

5) Արյան շրջանառություն և շնչառություն

• Արյան շրջանառության համակարգ չունի։
• Շնչառությունը կատարվում է ամբողջ մարմնի մակերեսով։

6) Սեռական համակարգ

• Երկսեռ է հերմաֆրոդիտ։
• Բազմանում է սեռական և նաև վերականգնման ռեգեներացիայի միջոցով։

5.մարդը ինչպես է վարաքվում ժապավենաձև որդերով

Վարակման հիմնական ուղիները

• Տավարի կամ խոզի միսը, եթե բավարար ջերմային մշակման չի ենթարկվել, կարող է պարունակել թրթուրներ։
• Մարդը վարակվում է, երբ այդ միսը օգտագործում է սննդի մեջ։

2) Կեղտոտ ձեռքերի միջոցով

• Եթե մարդը չի պահպանում անձնական հիգիենա (ձեռքերը չի լվանում ուտելուց առաջ), կարող է կուլ տալ մակաբույծի ձվերը։

3) Կենդանիների հետ շփումից

• Էխինոկոկով վարակումը հաճախ տեղի է ունենում շների հետ շփվելիս։
• Մակաբույծի ձվերը կարող են գտնվել կենդանու մորթու վրա կամ կղանքի մեջ։

4) Աղտոտված ջրի կամ սննդի միջոցով

• Եթե սնունդը կամ ջուրը աղտոտված է մակաբույծի ձվերով, մարդը կարող է վարակվել։

---

Կանխարգելում

• Միսը լավ եփել կամ տապակել։
• Լվանալ ձեռքերը ուտելուց առաջ և կենդանիների հետ շփումից հետո։
• Լվանալ մրգերն ու բանջարեղենը։
• Կանոնավոր կերպով ստուգել և բուժել տնային կենդանիներին։

6.մարդը ինչպես է վարաքվում խոզի և եզան երիզորդներով

1. Խոզի երիզորդ

Վարակման ուղիներ

1. Հում կամ կիսաեփ խոզի միս ուտելը
   • Խոզի միսը կարող է պարունակել սիստիցերկուսներ (թրթուրային փոշոտակներ)։
   • Մարդը վարակվում է, երբ այն կուլ է տալիս։
2. Աղտոտված սնունդ կամ ձեռքերի միջոցով
   • Մարդը կարող է կուլ տալ մակաբույծի ձվերը, եթե սնունդը աղտոտված է կղանքով։

Վարակման հետևանքներ

• Գլխավոր վտանգը սիստիցերկոզ հիվանդությունն է, երբ թրթուրները կարող են ներթափանցել օրգանների կաշի, մկան, ուղեղ, աչք մեջ։

---

2. Եզան երիզորդ

Վարակման ուղիներ

1. Հում կամ թեթև եփած տավարի միս ուտելը
   • Միսը կարող է պարունակել սիստիցերկուսներ, որոնք վերածվում են հասուն որդերի մարդու աղիքներում։
2. Աղտոտված սնունդ կամ ջուր
   • Չնայած ավելի հազվադեպ, բայց հնարավոր է վարակվել, եթե մարդը կուլ է տալիս մակաբույծի ձվերը։

Վարակման հետևանքներ

• Հաճախ առաջացնում է աղիքային վարակներ, որով գլուխկոտրուկ, ցավեր, թուլություն են լինում։
• Հիվանդությունը սովորաբար ավելի «անվտանգ է», քան խոզի երիզորդի վարակը, քանի որ թրթուրները հազվադեպ ներթափանցում են այլ օրգաններ։

---

Կանխարգելում

• Միսը միշտ լավ եփել կամ տապակել։
• Լվանալ ձեռքերը ուտելուց առաջ և կենդանիների հետ շփումից հետո։
• Աղտոտված ջուրը կամ մրգերը լավ լվանալ։
• Կանոնավոր բուժել ընտանի կենդանիներին, եթե հարակից են գյուղական միջավայրին։

7.Ներկայացնել փետրվար ամսվա բլոգային աշխատանքները

7-րդ դասարանի առաջադրանքների փաթեթ

7-րդ դասարանի առաջադրանքների փաթեթ

7-րդ դասարանի առաջադրանքների փաթեթ

Թումանյանի ծնողները 8 երեխա ունեցան՝ 5 տղա և 3 աղջիկ: Ամենամեծը, ամենից սիրվածն ու գուրգուրվածը ապագա բանաստեղծն էր՝ Հովհաննես Թումանյանը: Նա ծնվեց Դսեղում 1869 թ. փետրվարի 7-ին (հին տոմարով): Փետրվարի 15-ին բանաստեղծին մկրտում են և Հովհաննես անվանում իր հորական պապի՝ մեկ տարի առաջ վախճանված Հովհաննես աղայի պատվին, թեև Հովհաննես էր նաև մորական պապի անունը: Թումանյանը իր հերոսական նախնիներից ժառանգել էր միայն լավ հատկանիշները և ամբարել իր մեջ անխտիր նրանց բոլոր առաքինությունները, այն ամենը, ինչ ազնվական էր, բարոյական ու վեհ՝ «թասիբը», «վեհանձնությունը», սրին լավ տիրապետելը, քաջությունը, «ուրախասիրությունը», պարթևությունը, իշխանական ոգին, ստեղծագործելու ընդունակությունը, վառ երևակայությունը, հավատարմությունը, Բարխուդարի երկրորդ որդուց՝ Գոգի-Գևորգի ճարտարաբանությունը, Հովհաննես աղայից և հորից հյուրասեր, զրուցասեր, սրախոս ու զվարճասեր, բարի, առատաձեռն բնավորությունը, ծնողներից՝ հատկապես մորից, պայծառատեսությունը և բնության պաշտամունքը: Թումանյանը ատում էր թալանն ու գողությունը, ինչպես իր պապերը, մայրը: Բանաստեղծի պապը՝ Հովհաննես աղան, ուրիշի տանը միս չէր ուտում, թե կարող է գողացած լինել: Մայրը կարող էր պատժել, նույնիսկ երխային «կըտրից ներքև շպրտել», հարևանի այգուց տանձ կամ մոշ քաղելու համար:

Թումանյանը ժառանգել էր նույնիսկ հանրային գործերի համար պարտքեր անելու սովորությունը (Հովհաննես աղան պարտքեր էր արել գյուղի համար ճանապարհ և կամուրջ կառուցելու նպատակով): Ամենից շատ Թումանյանը նման էր հորը թե՛ արտաքնապես և թե՛ բնավորությամբ: Ժառանգել էր նրա առաքինի բոլոր գծերը. և՛ բարեկազմ արտաքինը, բարձրահասակ, գրավիչ դեմքով, խոշոր և խորունկ աչքերը, և՛ բնավորության շռայլությունը, կենսուրախությունը, հյուրասիրությունը, սրամտությունը, հպարտությունը, դժվարությունները ամենքից թաքցնելու և հասարակության աչքում հարուստ երևալու ձգտումը, ընտանիքի բարեկեցության հաշվին օտարներին անվերջ բարեգործություններ անելու ձգտումը: «Ինչ որ լավ բան կա իմ մեջ՝ հորիցս է»,-  հավաստիացնում էր պոետն ընկերներին:

Թումանյանը մեծացավ բազմանդամ ընտանիքում, որը բաղկացած էր նաև երկու հորեղբայրների՝ Գրիշկայի ու Մամի ընտանիքներից. երեք եղբայրների բազմանդամ ընտանիքներ միևնույն հարկի տակ, գյուղական տուն, որի սրահում կարող էր հանկարծակի գայլ հայտնվել, գյուղական փողոցներ, որտեղ շները վազում էին մանուկ Հովհաննեսի ետևից և վախեցնում նրան: Թումանյանը քայլել սկսել է «սովորականից շատ վաղ» հասակում, այսինքն՝ 1 տարեկանից շատ վաղ: Ընկերություն էր անում հորեղբոր տղայի՝ իրեն հասակակից Սմբատի հետ, խաղում կրտսեր եղբոր՝ Ռոստոմի հետ: Մանկական առաջին տպավորությունները կապվում են բնության, կենդանիների և թռչելու ցանկության հետ. «Թռչելու տրամադրություն ունեի միշտ, և ինձ թվում էր միշտ, թե կարող եմ օդում թռչել, էնպես թեթև էի զգում, և այժմ էլ թվում է, թե թռչում էի կամ թռել եմ»: Վաղ մանկությունից բնության նկատմամբ սերը թափանցեց պոետի հոգու մեջ և այլևս այնտեղից դուրս չեկավ. կյանքի մինչև վերջին պահերը մնաց նրա ամենամեծ կարոտը: Ինքը՝ բանաստեղծը, բնությունը համարում է իր ամենամեծ ուսուցիչը. «Գիշերների լռության մեջ միշտ ականջ էի դնում Դեբեդի ձենին, որ գալիս էր խոր ձորից, երբեմն՝ խուլ ու խոր, երբեմն՝ պարզ ու ահավոր: Եվ կարծես խոսում էր հոգուս հետ: Ինչքան էի սիրում առավոտը աքաղաղների ծուղրուղուն, գիշերվա շների հաչոցը»: Առաջին անգամ Գյոլի-ուրթում տեսավ նապաստակ և վախեցավ, երբ թռչնի բնից ճուտիկները կտուցներն ուղղեցին նրան՝ կեր ստանալու ակնկալիքով: Իսկ հեղեղից ու կայծակից ոչ միայն չէր վախենում, այլև սիրում էր: Բանաստեղծի ուսուցիչներն էին նաև ընտանիքը, հարազատները, հայրենի հիշատակները՝ Սիրուն Խաչը, Բարձրաքաշ Սուրբ Գրիգորի վանքը, հայրենի Լոռին՝ իր վայրի բնությամբ, Դեբեդի վշշոցը, Դիդ բլուրը, Ձաղի ձորը, Ծովեր լճակը, ինչպես նաև սայլվորի երգը, լեռների թարմ ցողապատ լանջերը, Լոռվա հանդերի արտույտների երգը: Մանուկ Հովհաննեսը ճանաչում էր շրջապատող բնությունը, բույսերն ու ծաղիկները, կենդանական աշխարհը: Նա սիրում էր ուրց ու մորի հավաքել, հասկի ցողունից կամ եղեգներից նվագածության գործիք պատրաստել, շվի նվագել, երգել: Այս ամենը հրաշալի էր, և հարազատ հողն ու բնությունը ոգեշնչում էին ապագա բանաստեղծին ու գունավորում նրա մանկությունը:

Մանկության տարիներին Թումանյանը սիրել ու հետաքրքրվել է հեքիաթներով, լեգենդներով ու ավանդություններով, իր նախնիների՝ Մեհրաբի ու Հովակիմի, Հովհաննես աղայի՝ «Լոռու հին-հին քաջերի» մասին ասքերով, սխրագործություններով, որոնք դարձան նրա հոգևոր առաջին սնունդը: Այդ հեքիաթները, «հուրի փերիներից, Զմրուխտ Ղուշից, Լիս ու Մութ աշխարհներից» նա քաջքերի մասին լսել է և՛ տատից, և՛ իր հորեղբոր կնոջից՝ Թագուհուց, իր խաղընկեր Նեսոյից, գյուղի այգեպան Ղոխնանց պապից, բոստանչի Մելքոնանց Օհաննեսից, իր քեռի Իսայուց: Հատկապես կանայք սովորություն են ունեցել վախեցնել երեխաներին սատանաների մասին պատմություններով: Վերջինիս պատմածի հիման վրա է գրել «Շունն ու կատուն», «Անբախտ վաճառականները», «Արծիվն ու կաղնին»: Հորեղբայր Մամից լսել է Լոռու հորովելները, սայլերգերն ու կալերգերը («Գութանի երգը», «Կալի երգը», «Գութան»): Բանաստեղծին հոգեհարազատ էին հատկապես լեգենդներն ու բալլադները, որոնք նրա համար և՛ երգ էին, և՛ պատմություն:

Թումանյանի մանկության օրերին Դսեղն ապրում էր նահապետական կենցաղով, դարերից եկած «ադաթներով» ու սովորություններով: Դեռևս անծանոթ սնոտիապաշտության, «ադաթների» ներքնիմաստներին և նրանց ծնած ողբերգություններին, փոքրիկ Հովհաննեսին դուր չէր գալիս կանանց ու տղամարդկանց հարաբերություններում նկատվող անարդարությունները, ծեծն ու հայհոյանքը, նկատում է, օրինակ, ինչպես էր իր հորեղբայր Մամը ծեծում իր կնոջը՝ Թագուհուն: Իսկ Չումանը՝ Քոչնանց Սիմոնը, միշտ ճիպոտը ձեռքին սրան-նրան ծեծում էր ու հայհոյում: Գյուղացիներից տպավորվում է նաև ընչազուրկ «Շաշ Դավոն», որ «Մարինոս էշի» վրա նստած՝ գոռգոռում էր անվերջ: Հիշում էր նաև իգիթների միջև արյունով ավարտված վեճերը: Ալեքի եղբայր Օսմանը սպանում է Չոփուռանց տղաների քրոջ տղային: Չոփուռի տղաներն էլ սպանում են Օսմանին: Սակայն նահապետականության մեջ Թումանյանը տեսնում էր նաև դրական կողմեր՝ անմիջականություն, ազնվություն և պարզություն: Երազում էր ծննդավայրը կապել աշխարհի հետ. «Մտածում էի, թե որ մեծանամ, էնպես մարդ դառնամ, որ մեր Լոռու ձորի վրով կամուրջ շինել տամ»:

Յոթ-ութ տարեկան Հովհաննեսը՝ կարմիր արխալուղը հագին, մորթե փափախը գլխին, ոտքին տրեխներ, ճիպոտը ձեռքին, իր հասակակիցների հետ գառներ էր արածեցնում: Նրա գառնարած ընկերներից էր Նիկալը: Երբեմն նրան ընկերակցում էր կրտսեր եղբայրը՝ Ռոստոմը, իրենց Չալակ շան հետ: Հետագայում «Պատրանքում» Թումանյանը մեծ կարոտով է հիշել մանկության այդ անհոգ ու անդարձ օրերը:

Մանուկ Թումանյանը հաճախ էր տարվում խաղով կամ պառկում բնության որևէ գողտրիկ անկյունում, ժամերով հետևում ամպերի խաղին, լսում թռչունների ուրախ ու զվարթ ծլվլոցը, իր «մեծ ուսուցչի»՝ Դեբեդ գետի վշշոցը, և մոռանում իրեն վստահված գառների կամ արջառների մասին: Ուշ երեկոյան՝ սթափվելով երազներից, փոքրիկ Հովհաննեսը փնտրում էր իր պահպանությանը հանձնված կենդանիներին և շփոթված ու այլայլված, ձեռնունայն տուն վերադառնում: Նա իրեն շատ մեղավոր էր զգում և ծանր էր տանում իր անփութության հետևանքը, և ոչ միայն սպասվող պատժի, այլ նաև կենդանիների մասին անհանգստությունից: Հետագայում ցավով էր հիշում. «Ես միշտ կորցնում էի անասունները»: Իր ամբողջ կյանքում բանաստեղծը սիրով ու անթաքույց քնքշությամբ է հիշել մանկության տարիների «հին կարոտ մտերիմներին»՝ գոմեշ Նազլուին, Ծաղիկ կովին, Չերքեզ և Աբրաշ եզներին, Թոբլան, Ղայթար և Մաշկո շներին, Մարինոս ավանակին և Ղռաթ ձիուն:

Դասագրքի հղումը

Փետրվարի 23-27

Հարգելի՛ սովորողներ այս շաբաթ գրավոր և բանավոր ամփոփելու ենք փետրվար ամսվա աշխատանքները, խնդրում եմ կրկնել հետևյալ թեմաները․

• Տափակ որդերի տիպ
• Սպիտակ պլանարիա
• Ժապավենաձև որդեր
• Քորդավորների բազմազանությունը
• Քորդավորների ընդհանուր բնութագիրը
• Բազմաբջիջ կենդանիներ
• հիդրայի կառուցվածքը- էջ՝ 102-105
• Հիդրայի բազմացումը :

Ներկայացնելու եմ նոր թեմա․

• Աստկարիդի կառուցվածք և բազմացում— էջ՝ 117
• Օղակավոր որդերի ընդանուր բնութագիրը— էջ 120-123

Կառուցվածք

• Մարմինը երկարավուն է, գլանաձև, ծայրերը՝ սրած։
• Մարմինը պատված է խիտ կուտիկուլայով, որը պաշտպանում է մարսողական հյութերից։
• Ունի մաշկամկանային պարկ։
• Մարսողական համակարգը ամբողջական է բերան, աղիք, հետանցք։
• Շնչառական և արյունատար համակարգեր չունի։
• Նյարդային համակարգը պարզ կառուցվածք ունի։
• Սեռերը տարանջատված են արուն և էգ առանձնյակներ։ Էգը ավելի մեծ է։

Բազմացում

• Բազմանում է սեռական ճանապարհով։
• Բեղմնավորումը ներքին է։
• Էգը օրական արտադրում է հազարավոր ձվեր։
• Ձվերը դուրս են գալիս կղանքով։
• Մարդը վարակվում է կեղտոտ մրգերից, ջրից կամ հողից։
• Թրթուրները զարգանում են, անցնում արյան շրջանառությամբ և նորից հասնում աղիք։

Օղակավոր որդերի ընդհանուր բնութագիրը

Օղակավոր որդերը բազմաբջիջ, երկկողմ համաչափ կենդանիներ են։

Հիմնական հատկանիշներ

• Մարմինը բաժանված է օղակների սեգմենտների։
• Ունեն մարմնի խոռոչ։
• Մաշկամկանային պարկը լավ զարգացած է։
• Ունեն փակ արյունատար համակարգ։
• Շնչում են մաշկով կամ խռիկներով։
• Նյարդային համակարգը բաղկացած է գլխային հանգույցից և փորային նյարդաշղթայից։

Ներկայացուցիչներ

• Անձրևորդ
• Ջրային բազմաթել որդեր
• Տզրուկ

Նշանակություն

• Բարելավում են հողի կառուցվածքը անձրևորդներ
• Որոշ տեսակներ մակաբույծ են տզրուկներ

Խնդիր4

ABC եռանկյունում , որի պարագիծը 40 է, A= C : Գտնել AB կողմի երկարությունը, եթե AC=16:

x+x+16=40

2x=24

x=12

ab=12

Խնդիր5

Եռանկյունը, որի պարագիծը 22 է, բարձրությամբ բաժանվել է երկու եռանկյան , որոնց պարագծերը 10 և 18 են ։ Գտնել բարձրության երկարությունը։

28−22=2h

6=2h

h=3

Խնդիր 6

ABC եռանկյան BK կիսորդը նաև բարձրություն է։ Գտնել ABC եռանկյան պարագիծը, եթե ABK եռանկյան պարագիծը 18 է, BK=4:

PABC​=AB+BC+AC

AB+AB+2AK

2(AB+AK)

PABC​=2*14=28

Наречия с шипящим на конце

Через дефис пишутся частицы -то, -либо, -нибудь, кое- — и разговорные частицы -таки, -ка, -тка. Например: куда-то, что-либо, кто-нибудь, кое-где, всё-таки, ну-ка.

Следует заметить, что частица таки (в значении все же, однако же, действительно) присоединяется дефисом только к глаголам и наречиям или если входит в состав сложных частиц (например: успел-таки, наконец-таки, прямо-таки, довольно-таки); во всех остальных случаях таки дефисом не присоединяется (например: купил он таки этот автомобиль).

Всегда раздельно пишутся частицы ли (ль), будто, бы (б), же (о написании частиц не и ни см. следующий раздел). Например: едва ли, то ли, вряд ли, как будто, будто бы, где бы, решил бы, что же, однако же, все же.

Упражнение 1.

Вставьте пропущенные буквы и объясните их правописание.

Шагнуть влев…, справ… обгоняет грузовик, уйти засветл…, задолг… до приказа, добраться затемн…, вытереть досух…, изредк… интересоваться, начать занов…, засидеться допоздн…, вылизать дочист…, наскор… перекусить, надолг… запомнить.

1. влево
2. справа
3. засветло
4. задолго
5. затемно
6. досуха
7. изредка
8. заново
9. допоздна
10. дочиста
11. наскоро
12. надолго

Упражнение 3.

Допишите наречия.

Запросто досыта начисто набело затемно насухо искоса надолго дотемна намертво изредка воедино сызнова добела докрасна сдуру сгоряча направо слева.

Степь выжидающе молчала. В палисаднике стало свежо и пахуче. Горячо билось сердце. Докладчик говорил слишком обще. Угрожающе надвигалась огромная лохматая туча. Ослепляюще сияло солнце. Учиться блестяще. Войскам становится невмочь. Двери открыты настежь. Он ушёл прочь. Уснули далеко за полночь.

Упражнение 4. Укажите номера предложений, в которых оба слова пишутся через дефис.

ДАВНЫМ-ДАВНО, прибыв из Белграда в Берлин, Сеня пытался устроиться КУДА-ЛИБО), но не смог.

Село КОГДА-ТО было богатым, разбойничьим, торговым, но за последние ПОЛ-ЛЕТА банды рассеялись.

Наш язык наводнён таким количеством иностранных слов, что люди ДРУГ-ДРУГА понять не могли, говоря ПО-РУССКИ.

ИЗ-ПОД фолианта выглядывал лист бумаги, на котором ПОЛУ-УСТАВОМ была записана цитата из Евангелия.

В ПОЛУ-РАЗРУШЕННОМ городе было пустынно, КАК-БУДТО всех унёс с собой мощный ураган.

МАЛО-ПОМАЛУ на лавочках собирались люди, лузгали семечки, смеялись и ПО-ВЕЧЕРНЕМУ мирно судачили.

Пленные враги выходили ПО-ОДНОМУ, и В-ПЕРВЫХ рядах угрюмо плелись офицеры.

Я относился к ней ПО-ДРУЖЕСКИ, и она была со мной ПО-ДЕТСКИ приветлива.

Вы знаете, мама, лучше мы на этом деле сэкономим ЧУТЬ-ЧУТЬ, а я потом куплю КАКУЮ-НИБУДЬ вещицу. 

Упражнение 5: Раскройте скобки, где нужно — дефис

1. Говорить по-русски, по-дружески улыбнуться, сделать по-моему, по-видимому, понапрасну.
2. Кое-где, в-третьих, навряд ли, попервоначалу, по-волчьи выть.
3. Мало-помалу, долго-долго, сильно-сильно, нежданно-негаданно, крепко-накрепко.
4. Позавчера, поэтому, по-видимому, в-пятых, вдвоём.
5. Сверху, вверх, по-другому, по-дружески, кое-как.

Спишите, вставляя пропущенные буквы и раскрывая скобки.

Братья нисколько не сомневались, что отец не будет шутить и сдержит свое слово.

Думать было некогда, уходить некуда.

Он нигде не мог найти работы.

До этого случая Шамет слышал много солдатского вранья, но сам никогда не врал.

Только казакам неоткуда взяться.

Несколько раз я замечал сверху, из сада, Анфису на берегу Быстрой Сосны.

Местность кругом была ровная, прятаться было негде.

В Головлеве он ниоткуда не встречал не только прямого отпора, но и даже малейшего косвенного ограничения.

Честно говоря, детские и юношеские годы никогда не обходятся без экзотики.

Где некогда все было пусто, голо, теперь младая роща разрослась.

1. Запиши словосочетания с данными существительными. Обозначь падеж существительных.

Привет (кому?) (брат, сестра)______брату___________сестре__________­­­­­­­­­­­­­_______________
Радовался (чему?) (весна, праздник)______весне_________________празднику____________
Писать (чем?) (перо, мел)________________пером_____________мелом________________
Рассказывать (о ком?) (лиса, сова, ёж)_____о лисе_____________о сове________________
Урожай (чего?) (овёс, пшеница)__________овса_____________пшеницы________________
Рассказ (кого?) (ветеран, гость)_______ветерана___________________гостя______________

2. Спиши текст. В каждом предложении подчеркни основу. Над существительным укажи, в каком падеже оно употреблено.

Стоят суровые морозы. Реки и озера одеты плотным ледяным ковром. Январский лес спит под теплой шубой. В глубокий снег спрятались маленькие елочки.

Стоят суровые морозы.

• Основы: Стоят
• Существительное: морозы

Реки и озера одеты плотным ледяным ковром.

• Основы: одеты
• Существительные: реки , озера , ковром

Январский лес спит под теплой шубой.

• Основы: спит
• Существительные: лес шубой

В глубокий снег спрятались маленькие елочки.

• Основы: спрятались
• Существительные: снег елочки

Но и в суровое время года кипит в лесу жизнь. Следы рассказывают о ней. Под широким кустом ночевал заяц. На полянке ныряли в пушистый снег тетерева. Здесь прошел величавый лось.

Но и в суровое время года кипит в лесу жизнь.

• Основы: кипит
• Существительные: время лесу жизнь

Следы рассказывают о ней.

• Основы: рассказывают
• Существительное: следы

Под широким кустом ночевал заяц.

• Основы: ночевал
• Существительные: кустом заяц

На полянке ныряли в пушистый снег тетерева.

• Основы: ныряли
• Существительные: полянке снег тетерева

Здесь прошел величавый лось.

• Основы: прошел
• Существительное: лось

3. Впиши подходящие по смыслу предлоги, укажи все падежи существительных.

Добежать до реки, подъехал к заводу, летел над полем, читал о животных, смотрел на картину, нашёл в портфеле, поставил на полку, ушёл с другом, увидел с кроватью, поздравление от мамы, поскакал по дороге.

Добежать до реки — реки

Подъехал к заводу — заводу

Летел над полем — полем

Читал о животных — животных

Смотрел на картину — картину

Нашёл в портфеле — портфеле

Поставил на полку — полку

Ушёл с другом — другом

Увидел с кроватью — кроватью

Поздравление от мамы — мамы

Поскакал по дороге — дороге

4. Определи падеж имён существительных, вставь нужную букву в окончании.

Работает в бригаде, заподозрил в измене, сшила для куколки, подготовился к работе, сделал для букашки, остался без клюшки, стоял около аптеки, сделал из щепки, лежат в книгах, направился к остановке, ел без вилки, пробежал по травинке, отказался от повязки, застряла в бочке.

5. Определи у существительных род, число, падеж.

Образец: По степи – по чему? (степь), ж.р., ед.ч., Д.п.

по болоту — болото, ср.р., ед.ч., Т.п.

на ветках — ветка, ж.р., мн.ч., Предл. п.

из гнезда — гнездо, ср.р., ед.ч., Р.п.

перед учителем — учитель, м.р., ед.ч., Т.п.

над облаками — облака, ср.р., мн.ч., Т.п.

в ненастье — ненастье, ср.р., ед.ч., Предл. п.

для скворцов — скворец, м.р., мн.ч., Р.п.

к солнцу — солнце, ср.р., ед.ч., Д.п.

об улыбке — улыбка, ж.р., ед.ч., Предл. п.

про сказки — сказка, ж.р., мн.ч., В.п.

около метро — метро, ср.р., ед.ч., Р.п.

6. Спиши текст. Подчеркни основу предложений, кроме первого предложения. Определи падеж имён существительных.

Вот еловый лес. На земле лежит мягкий ковёр из хвои. Изредка прозвенит синица. Вот постучал по стволу пёстрый дятел. Быстрой тенью перемахнула с ёлки на ёлку белка.

земле — предложный падеж

ковёр — винительный падеж

хвои — родительный падеж

синица — номинативный (именительный) падеж

стволу — дательный падеж

дятел — номинативный (именительный) падеж

тенью — творительный падеж

ёлки — родительный падеж

ёлку — винительный падеж

белка — номинативный (именительный) падеж

7. Прочитай текст. На месте пропусков вставь слово река в нужной форме (используя слова для справок).

Почти каждая река начинается с родника. Маленькие ручейки сливаются в реку. Начало реки называется истоком. То место, где река впадает в море, озеро или другую реку, называется устьем.

Слова для справок: река, реки, реку, реке, рекой.

8. Спиши словосочетания, в скобках укажи падеж.

появился (на чём?) на ветках (предложный падеж)

на ветках (чего?) березы (родительный падеж)

покрывают (что?) землю (винительный падеж)

украсились (чем?) инеем (творительный падеж)

летит (на что?) на землю (винительный падеж)

летит (с чего?) с ветки (родительный падеж)

бежал (по чему?) по снегу (дательный падеж)

9. Прочитай текст. Форма какого существительного часто употребляется в нём? (мост) Определите падеж и выделите окончания существительного мост.

Санкт-Петербург – город мостов. В самом красивом месте города расположен Дворцовый мост. Разведённые крылья этого моста в белые ночи – символ Петербурга. Туристы смотрят и на Литейный мост. Его разводной пролёт один из самых больших в мире: имеет ширину пятьдесят метров. Петербуржцы гордятся Благовещенским мостом, главное украшение которого – чугунные перила с изображением морских коньков. На Троицком мосту установлены фигурные фонари, ещё один символ Петербурга.

мостов — родительный падеж, множественное число, окончание -ов

моста — родительный падеж, единственное число, окончание -а

моста — родительный падеж, единственное число, окончание -а

мостом — творительный падеж, единственное число, окончание -ом

мостом — творительный падеж, единственное число, окончание -ом

мосту — дательный падеж, единственное число, окончание -у

10. Составьте и запишите верно 2 предложения. У имён существительных определи падеж.

Наш, стоит, на, город, реке, Неве.

• город — именительный падеж (сказуемое)
• реке — предложный падеж (предлог “на” + существительное “река”)
• Неве — предложный падеж (предлог “на” + существительное “Нева”)

Горожане, рекой, гордятся, Невой.

• Горожане — именительный падеж (подлежащее)
• рекой — творительный падеж (предлог “с” + существительное “река”)
• Невой — творительный падеж (предлог “с” + существительное “Нева”)

Պատրանք

Վեր է կացել էն սարում
Մեր Չալակը իր թևից.
Գընում է մութ անտառում,
Քաջ ախպերըս ետևից։

Զըրնգում են նըրանք խոր
Էն անտառում կուսական.
Ես կանչում եմ նորից նոր,
Ինձ թըվում է, թե կըգան…

Զո՜ւր… վաղուց են, ա՜խ, նըրանք
Մեր սարերից գընացել.
Էն զիլ ձեներն են մենակ
Իմ ականջում մընացել…

Իմ երգը

Գանձեր ունեմ անտա՜կ, անծե՜ր,
Ես հարուստ եմ, ջա՜ն, ես հարուստ
Ծով բարություն, շընորհք ու սեր
Ճոխ պարգև եմ առել վերուստ։

Անհուն հանքը իմ գանձերի,
Սիրտս է առատ, լեն ու ազատ.
Ինչքան էլ որ բաշխեմ ձըրի—
Սերն անվերջ է, բարին՝ անհատ։

Երկյուղ չունեմ, ահ չունեմ ես
Գողից, չարից, չար փորձանքից,
Աշխարհքով մին՝ ահա էսպես
Շաղ եմ տալիս իմ բարձունքից։

Ես հարուստ եմ, ես բախտավոր
Իմ ծընընդյան պայծառ օրեն,
15Էլ աշխարհ չեմ գալու հո նոր,
Իր տրվածն եմ տալիս իրեն։